- دغدغه‌های تهمینه میلانی نسبت به نقش اجتماعی زنان تمامی ندارد و او همچنان خود را در قامت یک مدافع حقوق زنان در همه زمینه ها معرفی می‌کند.

 بعد از «سوپر استار» بسیاری آشکار و نهان گفتند که دست آخر موعد بریدن یکی از غلیظ‌‌ ترین کارگردانان زن‌مدار تاریخ سینمای ایران نیز فرا رسید. اما هنگامی که جامعه به تحلیل سوپر استار لاابالی آخرین فیلم میلانی نشسته بود، «تسویه حساب» با همان تم و رنگ و لعاب آشنایی که امضای ازلی ابدی کارگردانش است انتظار می‌کشید تا کسی اسم شب عبور از برزخ توقیف را زیر گوشش زمزمه کند؛ این اتفاق افتاد و حساب میلانی و سینما تسویه شد.

«تسویه حساب» سه سال بعد از اتمام تولید و پشت سر گذاشتن بیش از دو سال توقیف بالاخره به جشنواره فیلم فجر آمد. سوال بی موردی است ولی می‌پرسم؛ خوشحالید؟
بله خوشحالم. شما کلمه توقیف را در مورد «تسویه حساب» به کار بردید، در حالی که هیچگاه به طور رسمی از طرف وزارت ارشاد به ما گفته نشد که فیلم توقیف شده، بلکه گفته می‌شد در حال حاضر جامعه آمادگی پذیرش این فیلم را ندارد. خب ظاهرا بعد از سه سال این مشکل بر طرف شده و می‌توانیم فیلم را به نمایش بگذاریم.

داستان و شخصیت‌های حاضر در فیلم مدل واقعی داشتند؟
کلیت داستان نه، اما اجزای آن همگی بر گرفته از واقعیت هستند. کلیت فیلم، نوع چیدمان سکانس‌ها و آدم‌ها حاصل تخیل من هستند. اما وقتی به سمت جزئیات برویم آن وقت من می‌توانم ادعا کنم که تک تک این آدم‌ها را به نوعی در جامعه دیده‌ام.

رک و راست بگویید «تسویه حساب» به من مخاطب که روی صندلی سالن سینما نشسته‌ام چه می‌خواهد بگوید.
می‌خواهد بگوید ما نمی‌توانیم و نباید به زنان بزهکاری که به دلیل فشارهای خانوادگی در سنین پایین دچار بزه شده و در واقع لگد خورده اجتماع هستند و به زندان افتاده و سابقه‌دار شده‌اند لگد دوم را بزنیم. اکثر قریب به اتفاق این افراد فاقد تحصیلات مناسب و تخصص حرفه‌ای هستند و درست به همین دلیل پس از آزادی از زندان به دلیل نبود شغل مناسب مجبور می‌شوند به بزه ادامه دهند. «تسویه حساب» جامعه‌ای را که درباره این دخترها دست به پیشداوری و قضاوت مجدد می‌زند نقد می‌کند. ما چیزی به این افراد آسیب دیده نداده‌ایم که حالا به دنبال وصول کردنش باشیم.

نگران موضع‌گیری‌های بعد از نمایش فیلم نیستید؟ زمزمه‌ها از همین حالا قابل پیش‌بینی است. یک فیلم ضد مرد دیگر از تهمینه میلانی.
وقتی شما یک فیلم اجتماعی می‌سازید و بسیاری از مناسبات و ارتباطات نادرست را نقد می‌کنید، طبعا منتظر منتظر واکنش‌های متفاوتی هستید. من هم با تجربه 20 سال فیلمسازی کاملا، به عواقب فیلمی که می‌سازم آگاهم و از آنجا که نتیجه نهایی آن را برای جامعه مثبت ارزیابی می‌کنم به ساخت آن اقدام می‌کنم.

فکر می‌کنید زن‌های «تسویه حساب» بتوانند همدلی مخاطبان را بدست بیاورند؟
به شدت. مطمئن هستم که مخاطبان فیلم پس از دیدن «تسویه حساب» با این زن‌ها همدلی و همدردی خواهد کرد. اما یک نکته را نباید فراموش کرد. در فیلم همه کسانی که از موقعیت شغلی خود در جهت ارضای هوس‌های فردی سوء‌استفاده می‌کنند نقد شده‌اند. طبیعتا مرد‌های خوشگذرانی که با وجود داشتن زن و بچه و نوه، به فکر سوء‌استفاده از زنان و دختران آسیب دیده هستند از دیدن فیلم من خوشحال نخواهند شد. خب این اصلا مهم نیست. «تسویه حساب» یک نقد اجتماعی است و قرار نیست کسی را خوشحال کند.

حرف شما درست؛ اما هستند کسانی که تهمینه میلانی را در این نقدها بی‌طرف نمی‌دانند.
چرا من باید بی‌طرف باشم. من یک زن هستم و در جامعه‌ای زندگی می‌کنم که پایه‌هایش بر اساس مردسالاری ریخته شده است. وقتی می‌گویم فیلم من یک نقد اجتماعی است و من در حال نقد کردن هستم این خود به خود معنی‌اش این است که جانب مظلوم را گرفته‌ام. من طرف این زن‌ها هستم و دلم می‌خواهد که شما هم با آن‌ها همدلی کنید و بفهمیدشان و با این همدلی جلوی فجایع بزرگ‌تری که در کمین جامعه است را بگیرید.

شاید این نگاه به همان توقع همیشگی برگردد. توقعی که از تهمینه میلانی انتظار دارد مردهای قصه اش را کمی خاکستری‌تر به نمایش بگذارد.
حتما و قطعا این نگاه همیشه خاکستری بوده زیرا واقعیت همواره بسیار بدتر از چیزی است که من به تصویر کشیده‌ام. این نگاه خاکستری هیچ وقت از من دور نبوده است. همیشه گفته‌ام که بهترین همکاران من مردها هستند و همسرم صمیمی‌ترین دوستم است. از برادرها و پدرم هم دیگر چیزی نمی‌گویم. برای چندمین بار تکرار می‌کنم که مشکل من مردها نیستند. مشکل من تفکر مردانه است. خب چه اشکالی دارد که من هم نظرم را بگویم. آخرش این است که اشتباه کرده باشم. اما حداقل با طرح این سوالات یک چالش اجتماعی ایجاد کرده‌ام و بی شک این چالش در انتها به نتیجه‌ای مثبت ختم خواهد شد.

امروز برخورد جامعه با شما چگونه است؟
بخشی از جامعه قبلا خیلی شدید در مقابل من می‌ایستاد. جامعه مردسالار و حتی زن‌هایی با تفکر مرد‌سالار با تمام توان‌شان سعی می‌کردند جلوی من را بگیرند. اما امروز شدت این فشارها خیلی کم شده است. وقتی فیلم «دو زن» به عنوان یکی از صد فیلم برتر تاریخ سینمای ایران معرفی می شود معنی‌اش این است نگاه کانسپت و مسائلی که در فیلم مطرح می‌شود، پذیرفته شده است و من از این بابت خیلی خوشحالم.

چه پیش‌بینی از عکس‌العمل منتقدان و همچنین مخاطبان سینما دارید؟
من نظر هر کسی را صائب نمی‌دانم اما نقد حقیقی را خوب و کامل می‌پذیرم. «تسویه حساب» فیلم ساده‌ای نیست و مطمئنا از کنار آن به سادگی نخواهند گذشت. فیلم بدون شک طرفداران پر و پا قرص و منتقدان سرسختی خواهد داشت. در خصوص مردم هم مطمئن هستم که فیلم در جذب مخاطب موفق خواهد بود چون فیلم این مایه را دارد که توجه مخاطبان را به خود جلب کند.

و حرف نگفته.
فیلمبرداری تسویه حساب 45 جلسه طول کشید. در مجموع فیلم سختی بود. ما وسط خیابان‌های تهران و در خیابان‌های شلوغ فیلمبرداری می‌کردیم و این بسیار انرژی‌بر بود. خوشبختانه تهیه کننده فیلم و مشاور من همسرم آقای نیک بین بود و مثل همیشه دست من را در کار باز گذاشتند. البته ناگفته نماند که من هم تا جایی که به فیلم صدمه نزند، رعایت مسائل اقتصادی و مالی فیلم را می‌کردم.